Przejdź do treści

Miejscowości gmina Kęsowo, powiat tucholski

Żalno

Leży 7 km na północny wschód od Kęsowa.

Osada istniała tu już w neolicie. Źródła wymieniają Żalno od 1341 roku jako rycerską wieś w komturstwie tucholskim. Po 1466 roku weszło do starostwa tucholskiego i stało się wsią szlachecką, siedzibą Żalińskich herbu Poraj. Najbardziej znanymi przedstawicielami rodu byli starostowie tucholscy Maciej Żaliński i Samuel Żaliński. Po potopie szwedzkim wieś się wyludniła: zostało czterech zagrodników i jedna karczma, a pól nikt nie uprawiał.

W 1772 roku Żalno przeszło pod władzę Prus i przez sto lat wchodziło w skład powiatu chojnickiego. Przemarsze armii pruskiej, francuskiej, polskiej i rosyjskiej w latach 1806-1815 przyniosły wsi straty w dobytku i ofiary w ludziach. W drugiej połowie XIX wieku pracowały tu gorzelnia i cegielnia, a wieś była silnie germanizowana. Niemcy rozparcelowali majątek Żalińskich między 52 osadników, las przejęło państwo, rodzinie pozostała resztówka, do której należał pałac nad jeziorem, a z reszty dóbr utworzono majątek Nowe Żalno. Szkołę zbudowano w połowie XIX wieku (wcześniej dzieci uczyły się w Raciążu albo w Tucholi), a w 1865 roku jeden nauczyciel miał w niej 96 uczniów. Kolej z Chojnic do Tucholi poprowadzono w 1882 roku, przystanek otwarto w 1890 roku.

W 1920 roku Żalno wróciło do Polski. W następstwie traktatu wersalskiego niemieccy osadnicy wyjechali, a ich miejsce zajęli Polacy. Żalińscy odzyskali resztówkę, a właścicielem Nowego Żalna został Stanisław Rakowski. Między wojnami działały betoniarnia, mleczarnia, gospoda i warsztaty rzemieślnicze.

Jesienią 1939 roku Polaków, w tym mieszkańców Żalna, obwiniono o podpalenie gospodarstwa Fritza, Niemca z Piastoszyna. W październiku 30 z nich rozstrzelano w Rudzkim Moście. Gospodarstwa wysiedlanych Polaków dostawali Niemcy z Besarabii, w Żalnie dotyczyło to 21 gospodarstw. 14 lutego 1945 roku wieś zajęły wojska sowieckie, a wielu mieszkańców wywieziono w głąb ZSRR. W 1957 roku majątek Żalińskich kupiła rodzina Chrustowskich. We wsi stoi kościół pw. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.