Przejdź do treści

Miejscowości miasto i gmina Czersk, powiat chojnicki

Rytel

Leży nad Brdą i Wielkim Kanałem Brdy, przy drodze krajowej nr 22, około 14 km na zachód od Czerska.

Za początek Rytla uznaje się rok 1430. Jost von Hohenkircher, komtur tucholski, nadał wtedy karczmarzowi Marcinowi Retelowi (w opisie gminy Retilowi) i jego dziedzicom prawo do prowadzenia karczmy przy trakcie gdańskim, tam gdzie droga przekraczała Brdę. Od nazwiska karczmarza najpewniej wzięła się nazwa wsi. Lustracja dóbr królewskich z 1570 roku notuje tę karczmę jako własność starostwa tucholskiego, stojącą w puszczy przy gościńcu z Chojnic do Gdańska.

W 1891 roku N. Splet postawił w Rytlu drugi tartak oraz młyn parowy, które potem odsprzedał Kreńskiemu. Między wojnami pracowały tu dwa tartaki parowe; zakład M. Kreńskiego zatrudniał w 1933 roku około 200 robotników, przerabiał 3300 m³ drewna na miesiąc i 70% tarcicy wysyłał do Anglii. Ewangelicy zbudowali w 1891 roku drewnianą kaplicę, a w 1909 roku murowany kościół, rozebrany w latach 1968-1970. Katolicy postawili w latach 1897-1899 drewnianą kaplicę, a 15 września 1899 roku powstała parafia. Pierwszym jej proboszczem został ks. Antoni Kowalkowski, który napisał pieśń „Pan Jezus już się zbliża”. Neobarokowy kościół NMP Królowej Różańca Świętego z cebulastym hełmem na wieży wzniesiono w latach 1909-1911; w rejestrze zabytków figuruje razem z plebanią, ogrodem i cmentarzem przy kościele.

Wojska niemieckie weszły do wsi 3 września 1939 roku, a jedną z pierwszych ofiar okupacji był kierownik szkoły Władysław Reszka. Od 1941 roku działała tu gminna grupa Związku Walki Zbrojnej; gminną komendą „Gryfa Pomorskiego” kierował Konrad Nałęcz „Orlik”, a partyzanckie bunkry urządzono nad jeziorem Kociołek. Oddziały 49 Armii 2 Frontu Białoruskiego weszły do Rytla 22 lutego 1945 roku.

Nawałnica z 11 na 12 sierpnia 2017 roku zniszczyła w sołectwie Rytel około 100 domów i połamała okoliczne lasy.

Inne miejscowości: miasto i gmina Czersk